آموزش وردپرس
خانه / مقالات / روانپزشکی /  حساسیت‌زدایی از طریق حرکت چشم و پردازش مجدد

 حساسیت‌زدایی از طریق حرکت چشم و پردازش مجدد

 حساسیت‌زدایی از طریق حرکت چشم و پردازش مجدد

 

روش EMDR درمانی پیچیده و تخصصی برای غلبه بر آثار ضربه عاطفی و تجارب ناراحت‌کننده آن است که نخستین بار در ۱۹۷۸ از سوی روان‌شناسی به نام فرانسین شاپیرو مطرح شد. او متوجه شده بود که نگرانی‌ها و استرس‌های وی با حرکت چشمانش به طرفین کاهش می‌یابد. دکتر شاپیرو از EMDR برای مقابله با نشانه‌های ناخوشایندی مانند اضطراب، گناه، خشم، افسردگی، ترس، اختلالات خواب، و بازگشت به خاطرات بد ناشی از واقعه‌ای تکان‌دهنده در گذشته استفاده کرد. این شیوه مستلزم بازخوانی واقعه یا رویدادی استرس‌زا از گذشته و برنامه‌ریزی مجدد ذهن و جایگزینی باورهای منفی با باورهای مثبت و آگاهانه‌ای است که خود فرد انتخاب می‌کند.
EMDRعلامت اختصاری چه کلماتی است؟
حروف Eye Movement) : EM) یا حرکت چشم
دکتر شاپیرو ابتدا معتقد بود که درمان مراجع (بیمار) فقط از طریق حرکت سریع چشم به طرفین صورت می‌گیرد، اما اکنون مشخص شده است که تأثیرات مثبت این شیوه ناشی از هر نوع تحریک دوگانه حسی است که می‌تواند حرکت متناوب چشم‌ها به طرفین، ضربه‌های متناوب انگشت بر دو دست راست و چپ بیمار، یا تغییر تن صدا در دو گوش باشد که در نهایت به تحریک متناوب نیمکره راست و چپ مغز منجر می‌‌شود. این عمل را پردازش دوگانه می‌نامند که مراجع را قادر به پردازش مجدد ضربه عاطفی می‌کند.
حرف Desensitization) :D) یا حساسیت‌زدایی که به معنای کاهش و حذف پریشانی یا اغتشاش روانی است که با خاطره یک سانحه دردآور متداعی شده است.
حرف Reprocessing) :R) یا پردازش مجدد که به معنای جایگزینی باورهای منفی و ناسالم با باورهایی مثبت و سالم‌تر است.

درمان EMDR برای چه مواردی مناسب است؟
به‌طورکلی اگر فشار روانی ناشی از وقایع و رویداهای سخت زندگی کاهش نیابد یا درمان نشود، فرد دچار احساس فقدان کنترل و درماندگی می‌گردد. حالتی‌که از آن با عنوان اختلال استرس پس از سانحه یاد می‌شود. روش EMDR در درمان این فشارهای روانی بیشترین کاربرد را دارد. این فشارها می‌توانند ناشی ازحوادث و وقایع تکان‌دهنده؛ مانند بلایای طبیعی، جنایت و تجاوز جنسی، جنگ، مرگ، و جدایی باشد یا رویدادهایی که کمتر آسیب‌زننده‌اند؛ مانند سرزنش‌های دوران کودکی و پیام‌های منفی والدین، که موجب احساس ناخوب بودن در فرد می‌شود، یا تمسخر و آزار همسالان. این روش علاوه براین در درمان اختلالات روانی نظیر حمله‌های اضطرابی، افسردگی، ترس‌های مرضی، اندوه و سوگ‌های عمیق و فراموش نشدنی، اعتیاد، حسادت بیمارگونه، مشکلات ارتباطی، و عزت نفس پایین نیز سودمند بوده است. حوزه استفاده از EMDR اخیراً به درمان دردهای مزمن، تنگی نفس، آسم، و ناتوانی یادگیری نیز گسترش یافته است.
از انجایی که این شیوه در درمان موارد استرس‌زا و آسیب‌های روحی و روانی استفاده می‌شود، ممکن است با تجربه‌های هیجانی شدیدی همراه باشد و به‌همین علت برای افرادی که نمی‌توانند یا نمی‌خواهند پریشانی و هیجانات زیاد را تحمل کنند مناسب نیست. از این رو، افرادی که ناراحتی قلبی دارند یا خانم‌های باردار قبل از درمان باید با پزشک خود مشورت کنند.

درمان با روش EMDR چه مدت طول می‌کشد؟
زمان درمان به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله نوع مشکل فرد، تاریخچه زندگی، و توانایی او در تحمل هیجانات روحی شدید. در بعضی موارد یک جلسه درمان کافی است، اما معمولاً درمان از یک هفته تا یک ماه طول می‌کشد و در بعضی مواقع به چند سال درمان نیاز است. به‌طورکلی هرچه سانحه یا حادثه پیش‌آمده و ضربه عاطفی حاصل از آن شدیدتر باشد و جنبه‌های مختلف جسمی و عاطفی صدمه بیشتری دیده باشد، درمان طولانی‌تر خواهد بود، اما هنگامی ‌که EMDR به‌درستی به‌کار گرفته شود زمان کلی درمان نسبت‌ به شیوه‌های دیگر به‌نحو معنا‌داری کوتاه‌تر می‌شود.

جلسه درمان با روش EMDR چگونه است؟
در مرحله اول مراجع و درمانگر به بررسی اطلاعات اساسی در مورد تجربه آسیب‌زا می‌پردازند. در مرحله دوم درمانگر روش‌هایی را برای مقابله با هیجانات شدید به مراجع آموزش می‌دهد تا وی بتواند با هیجاناتی که ممکن است طی جلسات درمان دستخوش آن شود مقابله کند. برای مثال از مراجع خواسته می‌شود مکانی امن، تصویر یا خاطره‌ای را که در وی احساس آرامش و امنیت ایجاد می‌کند، در ذهن مجسم کند تا در مواقعی که دچار هیجانات نامطلوب می‌شود بتواند با استفاده از آن خود را آرام سازد. سپس مراجع هدایت می‌شود که سه موضوع را دنبال کند:

– دردناک‌ترین تصویری را که از واقعه‌ای ناخوشایند به ذهنش می‌رسد به‌عنوان هدف درمان مشخص کند؛ مثلاً «چهره فرد متجاوز»
– یک باور منفی مرتبط با این حادثه را بیان کند؛ مانند «من هیچ‌وقت نمی‌توانم بر این مشکل غلبه کنم. »
– یک باور مثبت درباره خود را به‌عنوان جایگزین این باور منفی مطرح کند؛ مانند «این واقعه دیگر تمام شده است و من اکنون می‌توانم زندگی جدیدی شروع کنم. »پس از آن از مراجع خواسته می‌شود که به قدرت و درستی باور مثبت خود از ۱ تا ۷ نمره بدهد. به این معنا که ببیند چقدر به آن اعتقاد دارد.

در مرحله چهارم مراجع باید نوع هیجانی را که هدف در او برمی‌انگیزاند مشخص کند و به شدتِ احساس فیزیکی و عاطفی که هدف در درونش ایجاد می‌کند از ۱ تا ۱۰ نمره بدهد و بگوید که این هیجان را در کدام قسمت بدنش احساس می‌کند. برای مثال «احساس ترس و خجالت می‌کنم و میزان ناراحتی ایجادشده در من ۱۰ است و سینه و معده‌ام آشوب می‌شود. »

در آخرین مرحله، درمانگر از مراجع می‌خواهد تصویر ناخوشایند مورد نظر یا هدف را در ذهن خود بازخوانی کند و او را هدایت می‌کند که در حین صحبت درباره واقعه دردآور، یک سری حرکات سریع چشمی به طرفین (یا سایر حرکات متناوب) را انجام دهد. این عمل به دفعات زیاد، که ممکن است از چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد، تکرار می‌شود.

بعد از هر جلسه از مراجع خواسته می‌شود که دوباره به باورهای مثبت خود نمره دهد و به تغییراتی که در احساسات جسمی و عاطفی‌اش ایجاد می‌شود توجه کند تا تأثیر درمان را بسنجد. بسیاری از مواقع میزان ناراحتی و درد فرد در اولین جلسه افزایش می‌یابد. در جلسات بعد به‌تدریج بازخوانی هدف، فرد را کمتر آزار می‌دهد و باورهای مثبت به‌ نظرش پذیرفتنی‌‌تر می‌شوند و در نهایت فرد توانایی پردازش رویداد ناراحت‌کننده را می‌یابد. در این موقع است که دیگر یادآوری تصویر ذهنی موجب بروز هیجانات ناخوشایند نخواهد شد و باور مثبتِ جایگزین‌شده در نظر فرد کاملاً واقعی جلوه خواهد کرد.

آنچه EMDR را از شیوه‌های دیگر متمایز می‌سازد، نحوه جایگزینی باورهای مثبت و تفاسیر جدید با باورها و تفاسیر قدیمی است که موجب می‌شود فرد به راه‌حل‌ها و امکانات جدیدی دست یابد.

چگونه درمان با EMDR نتیجه‌‌بخش است؟
توضیحات مختلفی در مورد علل موفقیت این شیوه ارائه شده است. بنابر نظر دکتر شاپیرو، مغز دارای سازوکاری طبیعی برای پردازش وقایع ناخوشایند است، اما هنگامی که واقعه‌ای شوک‌آور فرد را از پای درمی‌آورد مغز که دچار هیجانات قوی شده است ممکن است نتواند آن واقعه را به شیوه معمول خود پردازش کند و در این هنگام معمولاً با به‌کارگیری مکانیزم‌های دفاعی مانند گسست یا جداسازی، که به فرد در کنترل و مدیریت درد کمک می‌کند، آثار ضربه و شوک را در سیستم عصبی خود ذخیره کند. این مسئله موجب می‌شود که تا سال‌ها بعد هرگاه فرد با نشانه‌هایی از آن واقعه استرس‌زا مواجه شود، دوباره علائم زمان وقوع سانحه یا آسیب عود کند و وی همان هیجانات قوی اولیه؛ مانند اضطراب، افسردگی، هراس، و احساسات نامطلوب جسمی را تجربه کند.
بنابر نظر محققان، یکی از مهم‌ترین مراحل پردازش طبیعی ضربه عاطفی در طول مرحله خواب و از طریق حرکات سریع چشم روی می‌دهد که باعث تحریک متناوب نیمکره راست و چپ می‌شود. در شرایطی که آسیب روانی ادامه یابد، فعالیت هیپوتالاموس با ترشح زیاد نورآدرنالین افزایش می‌یابد و موجب اختلال در خواب می‌شود. درنتیجه اطلاعاتی که باید پردازش آن‌ها سازگاری بهتر فرد با موقعیت را دربرداشته باشد، به‌گونه‌ای ناقص پردازش می شوند و تفسیرهای شناختی و عاطفی حادثه تحریف می‌گردند و فرد از یادگیری شیوه‌ای جدید برای نگاه دوباره به موقعیت دردناک محروم می‌شود. روش EMDR، با تعامل بین دو نیمکره مغز، قدرت شفای طبیعی ذهن را دوباره فعال می‌کند و موجب پردازش مجدد آن اطلاعات می‌شود.
علاوه‌براین، به‌نظر می‌رسد حرکت چشمی موجب می‌شود اضطراب ناشی از ضربه عاطفی به‌تدریج از آن جدا شود و فرد رویداد اصلی را با دیدی بی‌تفاوت و بی‌طرفانه بازبینی و بررسی کند، درست مثل تماشا کردن یک فیلم و رویدادهایی که در آن اتفاق می‌افتد. این وضعیت نیز با سازماندهی مجدد شناختی آن واقعه به بروز احساساتی طبیعی‌تر و خودجوش‌تر منجر می‌شود.
درحالی‌که اکثر درمانگرها به‌نحوی به دنبال ریشه‌های روان‌شناختی مشکل هستند، در روش درمانی EMDR نیازی به بازگویی جزئیات واقعه اتفاق افتاده درگذشته نیست. در نتیجه زمان تجربه مجدد ضربه عاطفی با این روش بسیار کوتاه است و یادآوری خاطرات، با پردازش شناختی هم‌زمان می‌گردد و درنتیجه فرد چندان درگیر هیجانات منفی خود نمی‌شود.

روش EMDR رویکردی چندوجهی و ترکیبی از شیوه‌های شناختی، رفتاری، و جسمی است. با توجه به اینکه خاطرات در وجه‌های مختلف حسی، حرکتی، احساسات جسمی، و تصاویر دیداری ذخیره می‌شوند؛ کار هم‌زمان این شیوه بر ذهن، جسم، هیجانات، و احساسات می‌تواند دلیل موفقیت آن برای کمک به فرد باشد.
این شیوه تاکنون حدود نیم میلیون نفر را در سنین مختلف از انواع فشارهای روانی رها کرده است و برخلاف بسیاری از شیوه‌های درمانی دیگر نه فقط در کاهش نشانه‌های مزمنی که به‌دنبال سانحه‌ای شوک‌آور ایجاد می‌شوند موفق بوده، بلکه طبق تحقیقات نتایج درمانی آن تقریباً دائمی هم بوده است.

 

 

منبع : http://avincenter.ir/Other.aspx?Id=48

همچنین ببینید

بررسی همیشگی و تصور خیانت، ویژگی بارز همسران شکاک

بررسی همیشگی و تصور خیانت، ویژگی بارز همسران شکاک یک روانشناس بالینی گفت: افراد شکاک …

یک دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *